Paklijst Marokko

Wat neem je mee naar Marokko?

Een paklijst Marokko wordt pas bruikbaar als je stopt met denken in dagen en begint te denken in landschappen. Je ontbijt op een dakterras in Marrakech, loopt 's middags door de kasseien van een medina en kruipt de avond daarna in de duinen bij Merzouga onder een deken. Dat vraagt om drie soorten kleding, en toch past het in één tas als je per landschap één laag inpakt in plaats van per dag één setje.

Daarnaast zegt je kleding in Marokko iets. Bedekkend gaan is respectvol, maar ook praktisch: het houdt de felle zon van je huid en scheelt merkbaar in ongewenste aandacht. De gegevens over stekkertype, kraanwater en valuta vind je in het datablok boven aan deze pagina.

Bedekkende kleding in de praktijk: wat draag je waar

De vuistregel is schouders en knieën bedekt, maar hoe strikt dat aanvoelt verschilt per plek. In de medina van Fez of in een bergdorp val je snel op met blote benen, terwijl het aan het strand van Agadir of bij het zwembad van je riad veel losser ligt. Kijk vooral naar wat de mensen om je heen dragen.

Voor vrouwen werkt een combinatie van wijde linnen of katoenen broeken, midi-jurken en tunieken met mouwen het prettigst. Een hoofddoek is nergens verplicht, behalve op sommige religieuze plekken. Mannen laten zeer korte sportbroeken en hemdjes beter thuis; een lichte lange broek met een T-shirt is overal goed. Neem één net setje mee voor een diner op een dakterras, en zorg dat er altijd een sjaal in je dagtas zit: voor je hoofd, je schouders, een stoffige busrit en de ijskoude airco in diezelfde bus.

In de medina bieden zelfbenoemde gidsen zich aan om je de weg te wijzen, waarna er een vergoeding volgt. Een vriendelijk maar duidelijk nee werkt beter dan uitleggen. Download vooraf een offline kaart en schrijf de naam van je riad op papier. Reis je tijdens ramadan, dan verschuift de dag: winkels openen later, bezienswaardigheden sluiten in de late middag en de avonden zijn juist feestelijk. Houd overdag snacks en water discreet in je tas.

Vier klimaten in één land: laagjes per landschap

Marokko heeft geen klimaat maar vier: de kust, de keizersteden, het Atlasgebergte en de Sahara. In de zomer loopt Marrakech richting de 45 graden. Plan je wandelingen dan in de ochtend en neem echt luchtige stoffen mee, want katoen en linnen zijn in die hitte aangenamer dan strak synthetisch sportmateriaal.

Tegelijk koelen de woestijnnachten en het hooggebergte fors af, zeker tussen november en maart. Een fleece, een windjack, een muts en warme sokken zijn dan geen overdaad. Aan de kust bij Essaouira waait het bijna altijd, dus daar is een winddichte jas belangrijker dan een dikke trui. Ga je hoger de Atlas in, reken dan op echt bergweer met regen en in de winter sneeuw, en op stevige schoenen met profiel zoals op een paklijst voor een wandelvakantie.

Voor schoenen geldt: ingelopen is belangrijker dan nieuw. De kasseien in de medina's vragen om comfortabele wandelschoenen, met slippers voor de riad ernaast.

Woestijnkamp: wat gaat er mee in je kleine tas

Bij de kampen rond Merzouga en Erg Chigaga laat je je koffer achter in de riad of het hotel. Alleen een kleine dagtas gaat mee op de kameel of in de 4x4, dus alles wat je die avond, nacht en ochtend nodig hebt moet daarin passen.

• Een warme laag: fleece of trui, plus een muts voor na zonsondergang
• Hoofdlamp met verse batterijen; het kamp is 's avonds nauwelijks verlicht
• Buff of sjaal tegen opwaaiend zand en de koele nachtwind
• Cash in kleine biljetten voor drankjes, fooien en een extra ritje
• Powerbank, want stroom is beperkt en soms alleen op vaste uren
• Tandenborstel, contactlenzenvloeistof, medicijnen en vochtige doekjes
• Oordopjes en een dunne lakenzak; dekens en matrassen zijn er meestal wel

Dirham, afdingen en cash zonder gedoe

De dirham is een gesloten valuta, dus je pint hem bij aankomst in plaats van hem vooraf te kopen. Zet je pinpas van tevoren op wereldwijd gebruik en vraag bij de automaat om kleine coupures, of breek een groot biljet in een supermarkt. In de souk, bij taxi's en voor fooien betaal je met biljetten van 20 en 50 dirham, en niemand zit te wachten op een briefje van 200 voor een muntthee.

In hotels, riads en grotere restaurants kun je vaak met kaart betalen, maar in de medina en op het platteland regeert contant geld. Afdingen hoort erbij en gebeurt met een glimlach. De eerste prijs is nooit de eindprijs, en rustig weglopen is een normale onderhandelingsstap, geen belediging.

Aan het eind van je reis komt er een detail bij dat bijna nergens genoemd wordt: je mag maximaal 2.000 dirham het land uit nemen. Plan je laatste pinbeurt daarop en geef je restgeld uit aan kruiden, thee of de rit naar het vliegveld. Spreid je geld verder: pinpas in je dagtas, creditcard en reserve in de kluis van je riad.

Maag, hitte en de apotheek in je koffer

Wat je meeneemt is hier belangrijker dan wat je ter plekke koopt. Imodium, Norit, ORS, paracetamol en blarenpleisters vormen de basis. Drink water uit flessen of gefilterd water en gebruik dat ook bij het tandenpoetsen. Wees de eerste dagen voorzichtig met ijsklontjes, ongeschild fruit en rauwe salades, en ontsmet je handen voor het eten bij een straattentje.

Regel je vaccinaties vier tot zes weken voor vertrek. Vraag bij de GGD of een reisapotheek naar DTP en hepatitis A, en bij een langer verblijf naar tyfus. Eigen medicijnen gaan mee in de originele verpakking en in je handbagage, met een medicijnpaspoort of een Engelstalige doktersverklaring erbij. In de oases zijn er 's avonds muggen, waarbij 40 procent DEET beter werkt dan een mild plantaardig middel. Onderschat de hitte niet: drink meer dan je denkt nodig te hebben en plan een siesta.

Hammam: wat neem je zelf mee

Voor een publieke hammam neem je je eigen spullen mee: een kessa-scrubhandschoen, savon beldi (zwarte zeep), badslippers, een handdoek en droge kleren voor daarna. Draag oud ondergoed of een bikinibroekje dat tegen stevig schrobben kan; in luxe spa-hammams krijg je meestal wegwerpondergoed. Fotograferen is er niet de bedoeling, en ook daarbuiten vraag je mensen eerst toestemming. Water is schaars in Marokko, dus laat kranen niet nodeloos lopen. Gaat het scrubben te hard, zeg dan gewoon 'shwiya'.

Rondreis, huurauto en spullen die je beter thuislaat

Begin bij wat er niet mee gaat: drones mag je zonder voorafgaande vergunning niet invoeren. De douane neemt ze bij aankomst in beslag en er kan een boete op staan. Rijd je zelf, dan volstaat je Nederlandse rijbewijs, maar reken op veel politiecontroles, trapsgewijs oplopende snelheidsborden en tolpoortjes op de snelwegen tussen Casablanca, Rabat, Tanger en Marrakech. Houd autopapieren en kleingeld binnen handbereik.

Reis je met CTM of Supratours of met de trein, dan maken snacks, water, oordopjes, een sjaal tegen de airco en een offline gedownloade serie het verschil op een rit van zes uur. Een zachte tas rolt bovendien makkelijker door smalle steegjes dan een harde koffer over kasseien, iets wat je terugziet in de paklijst voor backpacken en de paklijst voor een rondreis.

Reserveer tot slot ruimte voor je inkopen. Tapijten, tajines en kruiden nemen meer plek in dan je vooraf inschat, dus een opvouwbare tas is geen luxe. Arganolie, olijfolie en vloeibare hammamzeep gaan alleen mee in de ruimbagage, verpakt in een goed gesloten ziploc, en keramiek wikkel je in kleding of bubbeltjesfolie. Loop die regels vooraf na, net als op de paklijst voor een vliegvakantie.